English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 81032220 021 98+
نمابر: 81032200 021 98+
آدرس دبیرخانه: تهران: کریمخان زند، نبش شهید عضدی(آبان شمالی)، پلاک 76 طبقه دوم، شماره 212 .............................................. کانال تلگرام : https://telegram.me/IISAchannel شماره پیام رسان: 09398897655
پست الکترونیکی: iisa.centraloffice@gmail.com
کد پستی: 1597633141
مشاهده جزئیات

1394/03/19 - 15:38

 

علیرضا خرم روز *

 

امنیت که از آن به عنوان ایمنی و فراغت از خطر و اضطراب و تشویش یاد شده ، از نیاز های اصلی و اساسی انسان ها ست . مازلو در اولویت بندی نیازهای بشر بلافاصله پس از نیازهای اولیه نیازبه امنیت را جای داده است و سایر نیازهای انسانی را علی رغم ضرورت غیر قابل انکارآنها ، در اولویت بعدی آورده است (مرادیان،2:1388).

مفهوم امنیت را می توان در سه سطح مورد تعریف قرار داد:

1-امنیت در مفهوم کلی

معنای امنیت از حیث لغوی برابر نهاد(( security)) و ((الامن)) و ((الامان)) است .در زبان فارسی به ایمن شدن ، در امان بودن . بی بیمی تعریف شده است و به همین سیاق موضوع کار دستگاه های نظامی و انتظامی دانسته شده که به امنیه تعبیر می شود. در زبان عربی مشتقات متفاوتی از آن ارائه شده که بر محور  معنایی اطمینان ، در امان بودن ، ضمانت و محافظت، حمایت و مورد اعتماد و اطمینان قرار دارند. در زبان انگلیسی این مفهوم از واژه ی لاتین securityاز ریشه یsecures  مشتق شده که به معنای رهایی از ترس یا نگرانی ( fear of anxiety) و یا امان(safety) ،اطمینان(certainty) ،حفاظت( protection) و صیانت(defense)، به کار رفته است.آنچه در این کاربردها در خور توجه می نماید،شباهت معانی لغوی امنیت است که حکایت از وجود مدلول نسبتا مشابهی نزد زبان شناسان مختلف از واژه ی امنیت دارد.

برخلاف معانی لغوی، در سطح اصطلاحی، برای امنیت معنای اجماعی وجود ندارد و مشاهده می شودکه تعاریف اصطلاحی متفاوت و حتی متعارضی از امنیت ارائه شده که ادعای وجود اجماع را نزد نخبگان این حوزه تعضعیف می نماید. با یک بررسی اجمالی مشخص می شود که بیش از 150 تعریف مختلف( از حیث معنا و بعضا از نظر زبان شناختی ) از امنیت ارائه شده  که در گذر زمان در حال افزایش می باشد.اگر چه این رشد و توسعه معناشناختی، شاخصی برای توسعه مفهومی واژه ی امنیت می باشد ، اما نمی توان منکر این واقعیت شد که نیل به تصویری واحد از آن را بادشواری مواجه ساخته است.

به همین خاطر لازم می آید تا با نسبت به ترکیب و تلفیق تعاریف موجود و استنتاج اصول معنایی و معرفت شناختی مشترک آنها اقدام نمود تا بتوان از آن اصول و مبادی به عنوان حداقل های مشترک و اجماعی بین تحلیل گران امنیتی در مقام کاربرد تخصصی این واژه یاد نمود . از این منظر ، می توان به دو گفتنان امنیتی رسید:

1-امنیت سلبی:

(( وضعیتی که در آن منافع بازیگر از سوی دیگر بازیگران مورد تهدید واقع نشده و یا در صورت وجود تهدید احتمالی ، امکان مدیریت آن برای بازیگر(هدف) وجود داشته باشد)) .

2-امنیت ایجابی:

(( امنیت وضعیتی است که در بین خواسته ها و داشته ها در یک واحد سیاسی معین ،متناسب با ضریب ایدئولوژیک(آن واحد)، تعادلی وجود دارد که نزد بازیگران (آن واحد) تولید رضایت می نماید ( افتخاری،80:1391-84 ).

2-امنیت در مفهوم منطقه ای

امنیت در مفهوم منطقه ای آن ، بصورت کامل تری نسبت به مکاتب دیگر در سیر اندیشه ی مکتب امنیتی کپنهاگ با عنوان (( مجموعه امنیتی منطقه ای ))تعریف می گردد، مورگان و لیک در کتاب نظم های منطقه ای ، امنیت را در سطح منطقه  از قول بوزان به شکل زیر تعریف و جمع بندی می نمایند:

(( بوزان یک مجموعه ی امنیتی منطقه ای را یک دسته از کشورها با شبکه ای از روابط امنیتی متمایز و مهم-که تضمین می کند اعضا دارای سطح بالایی از وابستگی متقابل امنیتی هستند –توصیف می کند؛ یک گروه از کشورها که نگرانی های امنیتی اولیه و اصلی آنها به اندازه ای به هم وابسته است که در واقع تصور امنیت ملی آنها به صورت متمایز از یکدیگر ممکن نیست)) ( مورگان و لیک،48:1392) .

 

3-امنیت در مفهوم بین الملل

برای درک صحیح این واژه باید به نکته محوری درباره ی علم روابط بین الملل دقت نمود که نفطه آغاز رشته ی روابط بین الملل چیزی جز ناامنی ، تجربه ی جنگ و پیامدهای آن ، و هراس از ماندگار نبودن ساختارهای تازه ی صلح نبوده است .بدین ترتیب از دیر باز جنگ پلوپونز ، جنگ سی ساله و جنگ جهانی اول را عاملی دانسته اند که موجب پا گرفتن و سپس شکل یافتن رویکردهای نظری ما در قبال روابط بین الملل شده است . پس جای شگفتی نیست که امنیت والاترین مفهوم روابط بین الملل است ، در روابط بین الملل هیچ مفهوم دیگری نیست که تاثیر مابعدالطبیعی یا قدرت علمی مفهوم امنیت را داشته باشد .از دید برخی ، خود روابط بین الملل یکی از رشته های فرعی امنیت است . برای نمونه رابرت جرویس می گوید : (( ما عادت کرده ایم که درباره ی روابط بین الملل برحسب بازدارندگی و وادار سازی بیندیشیم اینها مفاهیم محوری بررسی های امنیت هستند که حول مناسبات نظامی دولت ها دور می زنند.( تریف و دیگران،28:1383-29).

امنیت در مفهوم بین المللی آن دارای تاملاتی است که کلود زیج در کتاب امنیت و روابط بین الملل آن را بدین شکل شرح می دهد:

(( امنیت شکل خاص و گونه بسیار کلی  از سیاست است . گستره مسائل امنیتی در سراسر تاریخ و در تمام مکان ها  همزمان با تاریخ تعامل بشری بوده و زور و تهدیدات در آن نقش اساسی داشته است . امنیت مسئله ای از نوع خاص است و شامل آن دسته از مبادلاتی بین انسان ها و کارگزارانشان –دولت ها، سازمان های بین المللی ، شرکت ها ، انجمن ها را –می شود که هدفشان فقط کسب نتایج مرجح از بازیگران درگیر نیست ، بلکه آنها حاضرند برای کسب خواسته خود از زور و تهدیدات قهری نیز استفاده کنند.)) (کلودزیج،36:1390-37 ).این تاملاتی نشان گر آن است که در مفهوم امنیت بین الملل با پیچیدگی هایی در حوزه ی رفتاری مواجه هستیم که تعریف آن را مبهم می سازد و دقت چند بعدی به این حوزه در روابط بین الملل کار را برای یافتن یک تعریف دقیق مشکل می سازد.

 

 

منابع:

-افتخاری،اصغر(1391)،امنیت،تهران:انتشارت دانشگاه امام صادق(ع).

-تریف و دیگران(1383)،مطالعات امنیتی نوین،ترجمه ی علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران: پژوهشکده ی مطالعات راهبردی غیر انتفاعی.

-کلود زیج،ادوارد(1390)،امنیت و روابط بین الملل،ترجمه ی نادر پور آخوندی، تهران:پژوهشکده ی مطالعات راهبردی غیر انتفاعی.

-مرادیان،محسن(1388)،تهدید و امنیت ، تهران:معاونت اطلاعات آجا.

-مورگان،پاتریک و لیک،دیوید(1392)،نظم های منطقه ای:امنیت سازی در جهان نوین،ترجمه ی سید جلال دهقانی فیروز آبادی، تهران:پژوهشکده ی مطالعات راهبردی غیر انتفاعی.

 

*پژوهشگر حوزه ی امنیت بین الملل


منبع : تحریریه مجله الکترونیکی انجمن ایرانی روابط بین الملل
تعداد بازدید : 1470
تاریخ انتشار : 1394/03/19 - 15:38
آخرین تاریخ بروزرسانی : 1394/03/19 - 15:38
دیدگاه ها
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏